استرس و نقش آن در تندرستی

مطالعه استرس و تأثیر آن بر انسانها وحیوانات موجب تعریفهای متفاوتی از استرس شده است. ما در این جا تعریفی را مورد استفاده قرار خواهیم داد که هانس سلیه (۱۹۷۴) فیزیولوژیکی که از دهه ۱۹۳۰ پژوهشها و نگارشهای زیادی را درباره استرس انجام داده است، مطرح کرده است.

به گزارش سرویس مقلات روانشناسی قرچک آنلاین; سلیه، استرس را پاسخ غیر اختصاصی بدن به هرگونه فشاری که بر آن وارد آید، تعریف می کند. استرس واکنش بدنی است که می تواند در پاسخ به محرکهای درونی شناختی یا حرکتهای بیرونی محیطی رخ دهد. محرکی که موجب استرس می شود عامل استرس زا نامیده می شود .

-استرس مفید ومضر

سلیه در تعریف خود از استرس می گوید هرچیزی که فشاری را بر بدن وارد کند می تواند موجب استرس شود این بدان معنی است که تقریبا همه محرکهای بیرونی می توانند تا اندازه ای موجب استرس شوند ودر واقع اکثر استرسها خوشایند وسودمند هستند مثلاًورزش یک محرک استرس زای مفید است چون کارایی دستگاه قلبی وعروقی را افزایش می دهد. سلیه بین استرس سودمند واسترس خوشایند ومطلوب مثل استرسی که از یک ورزش سبک ناشی می شود واسترس مضر استرس ناخوشایند ونامطلوب مثل استرسی که از یک بیماری طولانی مدت ناشی می شود فرق می گذارد.

بدن تقریبا ًهمیشه در حالتی از استرس خواه خوشایند یا نا خوشایند، خواه خفیف یا شدید قرار دارد فقدان کامل استرس به معنای فقدان کامل تحرک بیرونی است که در نهایت به مرگ می انجامد از آن جایی که روانشناسی تندرستی عمدتا ًبه اثرهای منفی استرس مربوط می شود ما از این قاعده پیروی می کنیم. واژه استرس را عمدتاً در مورد استرس های زیان بخش یا ناخوشایند به کار می بریم با این که استرس جنبه مثبت نیز دارد .

-استرس های مزمن

همه موقعیتهای استرس زا وقایع انفرادی وکوتاه مدتی مثل مرگ یا تولد نیستند یک ازدواج بد شرایط کاری نامناسب یا فضای سیاسی غیر قابل تحمل می توانند استرس زاهای مزمن باشند .

گرفتاریها : علاوه برانواع استرس مزمن بسیاری از استرس های روزمره به شکل مسائل ناچیزی هستند که خود آنها لزوماً اهمیتی ندارند. این گرفتاریها خواه تلاشی برای یافتن جای پارک یا تهیه شیر برای صبحانه و ناتوانی در به کار انداختن یک برنامه کامپیوتری باشد در حقیقت بخشی از زندگی محسوب می شوند ولی هنگامی که گرفتاریها روی هم جمع می شوند، می توانند به یک منبع عمده استرس تبدیل شوند .

آخرین منبع عمده استرس تعارض است تعارضها زمانی ایجاد می شوند که مجبور می شوند بین حداقل در انتخاب مغایر یکی را برگزینند مقدار استرسی که از تعارضی ناشی می شود به پیچیدگی تعارض ودشواری حل آن بستگی دارد سه نوع تعارض که می توانند به سطوح مختلف استرس منجر شوند عبارت اند از:

۱- گرایشی –گرایشی

۲-اجتنابی – اجتنابی

۳- گرایشی – اجتنابی

راهبرد های خاص سازگاری : چگونه می توانید استرس را کاهش دهید

تا کنون شیوه های موفقیت آمیز بسیاری را در زمینه سازگاری مورد بحث قرار داده ایم : ارزیابی منطقی و واقع گرایانه موقعیتها، اعتقاد به این که بر زندگی خود و بر چگونگی عملکرد خود نسبت به استرس کنترل دارید، تمرکز برجنبه های مثبت به جای توجه به جنبه های منفی موقعیتهای استرس زا و تا حد امکان یادگیری چگونگی حل مشکلات وبرطرف کردن تعارضها .

آرمیدگی : یکی از مؤثر ترین روشهای برخورد با واکنشهای استرس بدنی حفظ آرامش در طول مدت موقعیت استرس زاست روشهای آرمیدگی مختلفی از جمله پسخوراند زیستی و آرمیدگی تدریجی وجود دارند .

نگرش مدیر به استرس: استرس برای افراد مختلف معانی مختلف دارد در یک بررسی از مدیران سؤال شده بود که منظور شما از واژه استرس چیست ؟چگونه به این سوال پاسخ می دهید ؟ چند لحظه تأمل کنید ودر مورد پاسخی که می خواهید ارائه کنید تصمیم بگیرید.عمومی ترین پاسخ ها شامل موارد زیر است .

۱-کارزیاد وزمان کم برای انجام آن

۲-احساس نگرانی

۳-ناتوانی برای مقابله

۴-فشار بیش از حد

۵-احساس خستگی وتحریک

۶-فشار احساسی

ارتباط میان استرس وعملکرد

هرکسی نیاز به سطح معینی از فشار برای انجام کار به طرزی خوب دارد همچنانکه این فشار محرک لازم برای تحقق خلاقیت ونوآوری فراهم می آورد بدون فشار کافی عملکرد شما کاهش می یابد در شرایط خاص استرس می تواند عملکرد را افزایش دهد وقتی که احساس می کنید منابع شما برای پاسخ به یک موقعیت نا کافی است واکنش مثبتی بر استرس سبب می شود که انرژی اضافی مورد نیاز برای پاسخگویی به انتظارات مرتبط با یک موقعیت ایجاد شود در این حالت استرس نمک زندگی است به شما در نوآوری کمک می کند، قلمرو های ناشناخته را کشف می کند وچالشهای جدید را بروز خواهد داد استرس مثبت عملکرد را افزایش وبه شما کمک می کند تا با فشار عصبی درست همانند یک تخته موج سواری جریان یابید .

-راههای غلبه بر استرس

تندرستی جسمانی

۱-رژیم غذایی، استراحت و ورزش

۲-بدن متوازن

۳-آرامش

۴-احساسات

۵-رها سازی احساسات

۶- پشتیبانی احساسی

۷-کنترل احساسی

ذهن وروح

۱-طرز تلقی مثبت

۲- انتظارات واقع گرایانه

۳- خود مدیریتی

کمک به دیگران برای غلبه بر استرس

۱- ایجاد سطح استرس مطلوب

۲- جلوگیری از ایجاد استرس مفرط در دیگران

۳- کمک به دیگران در غلبه بر استرس مفرط

مقدمه ای بر کنترل فشار روانی

هرگاه کلمه Desserts به معنای دسر را بر عکس هجی کنید می شود stressedبه معنای تحت فشار است زندگی نیز چنین است. به نظرمی رسد تقریباًهرکاری که ما انجام می دهیم حتی بسیاری از کارهای لذت بخش می تواند بالقوه ما را ناراحت کنند .رفتن سرکار، فشار روانی، برگشت به خانه.

همه ی ما نیازمند حفظ تعادل فیزیکی وروحی هستیم .فقط در حالت سکون وتعادل است که احساس راحتی وفرهمندی می کنیم .حال هرگونه تغییری ،به ویژه اگر نامطلوب باشد، تعادل بدنی را به نحوی تهدید می کند .برای بازگشت به تعادل، مکانیسم های شناخته شده ای به کار می افتند. هانس سلیه در کتاب استرس زندگی از این عکس العمل تحت عنوان (سندرم سازگاری عمومی ) نام می برد .این سندرم به محض این که شخص درمعرض یک عامل استرس زا قرار می گیرد، فعال می شود . در ابتدا ذهن وارد مرحله ی هشدار شده وبدن برای افزایش فعالیت آماده می شود .انقباض ماهیچه ها ،پمپاژ آدرنالین به درون خون ،افزایش فشار خون ،همه وهمه از علائم این مرحله هستند .

در طی مرحله ی دوم ،یعنی مرحله ی مقاومت کلیه ی پاسخ های فیزیکی وذهنی مرحله ی قبل تشدید می شود وبه افزایش فعالیت فیزیکی بدن می انجامد وتشخیص آمادگی لازم رابرای مقابله با شرایط فوق العاده پیدا می کند ؛ولی این انرژی های ایجاد شده برای این که تشخیص را از پای در نیاورند باید در حدی باشند که بدن بتواند دوباره به حالت طبیعی برگردد .درغیر این صورت مرحله ی سوم اتفاق می افتد که همان (خستگی مفرط ) است .

به کارگیری ظرفیت سازگاری برای مدت طولانی به طور قطع به بیماری شما منتهی خواهد شد .اگر هر روز مجبور به سر وکله زدن با رئیس باشید که بی منطق وعصبی است وکاری جز ایراد گرفتن ندارد ،مطمئناً طاقت نخواهید آورد وسرانجام روزی از پا در می آیید .اگر ناچار هستید به تنهایی وبدون کمک به دیگران از یکی از بستگان بیمار خود پرستاری کنید، طولی نمی انجامد، در دام یک بیماری جسمی یا روحی گرفتار خواهید شد .در بیشتر موارد ،درمعرض استرس بودن برای مدت طولانی ،زمینه فروپاشی جسمی ویا احساس شخصی را فراهم خواهد کرد .

-واکنش های فیزیکی

اعضای داخلی بدن ما ، توسط دستگاه عصبی خودکار یا نباتی کنترل وتنظیم می شوند. که دستگاه عصبی سمپاتیک وپارا سمپاتیک نام دارند. سیستم سمپاتیک اعضای داخلی را توسط اعصاب نخاعی به مغز ارتباط می دهد ودر مواقع بروز استرس، ما را برای عمل آماده می کند .از طرفی رشته های عصبی پاراسمپاتیک شامل اعصاب مغزی وقطعات اعصاب کمری نخاعی است که وظیفه ی بازگرداندن بدن به حالت متعادل را بعد از تحریک توسط سیستم عصبی سمپاتیک برعهده دارد .این بدان معنی است که سیستم عصبی سمپاتیک بعد از هر بار تحریک یک سری فرآیند های فیزیکی مثل انقباض عمومی ماهیچه ها ،گشاد شدن مردمک چشم ،کاهش ترشح بزاق ، باز شدن روزنه های عرق در پوست وافزایش تعرق ،تنگ شدن وسفت شدن روده ها وشل شدن مثانه را موجب می شوند .

کبد نیز به منظور آزاد کردن قند به داخل جریان خون وتأمین هرچه بیش تر انرژی ،فعال می شود،هورمون هایی چون آدر نالین وکورتیکو استروئید ها نیز به داخل سیستم پمپاژ می شوند که افزایش سرعت تنفسی وافزایش ضربان قلب رادر پی دارند همزمان با به وقوع پیوستن این تغییرات، دستگاه عصبی خودکار، فرآیند های گوارشی را کند می کند .به معنی پایان یافتن شرایط استرس زا ،شاخه ی پاراسمپاتیکی سیستم عصبی همه ی فرآیند های مذکور را معکوس می کند ؛یعنی مردمک ها دوباره کوچک می شوند، بزاق آزادانه ترشح می شود، راه های هوایی ریه منقبض می شوند،سرعت قلب کاهش می یابد، روزنه های عرق بسته می شوند،مثانه منقبض می شود واعمال گوارشی دوباره تحریک، صفرا دوباره آزاد شده وهضم چربی ها را تسهیل می کند .برای اینکه در فهم این فرآیند های فیزیکی به شما کمک کرده باشیم، برای نمونه یکی از شرایط را که ممکن است در بعضی افراد استرس ایجاد کند بیان می کنیم.

-موقعیت

قرار است شما در حضور جمعی از افراد صحبت کنید .کمی نگرانید و وقتی مشغول تمرین هستید، واکنش های فیزیکی زیر را در خود احساس می کنید :

دهانتان خشک وصدایتان بم تر وبلند تر می شود، جریان بزاق کاهش پیدا کرده وماهیچه های گلو منقبض شده است .

قلب شما تندتر می زند وتنفستان نامنظم می شود، اما ماهیچه های سینه منقبض وآدرنالین آزاد شده است .

در مقایسه با حالات عادی بیشتر به دست شویی می روید (مثانه شل شده است )

دچار یوبوست شده اید یا دل دردگرفته اید، ماهیچه ها سفت شده اند .

دستهایتان خیس وچسبناک شده اند، روزنه های عرق باز تعرق افزایش یافته است.

مضطرب هستید، آدرنالین در حال ورود به سیستم است. نمی توانید آرام بگیرید ،مدام راه می روید دست ها وزانوها یتان می لرزد، سطح قند خون به منظور تأمین انرژی بیش تر بالا رفته است ،آدرنالین ولورتیکواستروئیدها واکنش های بدن را تشدید می کنند.

-علائم هشدار دهنده

تظاهرات فیزیکی استرس

· گرفتگی یا انقباض ( در گلو ،سینه ،شکم ،شانه ها ،گردن و آرواره ها )

· سردرد ومیگرن

· کمر درد

· گردن درد

· تنفس نامنظم

· کم آوردن نفس ،حتی هنگام استراحت

· ناآرامی ودر رفتن بیهوده با اشیاء یا تکان دادن مدام بدن یا دست وپا

· پرش های عضلانی (تیک ) در صورت ،چشم ،دهان …

· دهان خشک

· صدای بم وبلند

· عرق کردن

· دست وپای سرد

· لرزش

· گیجی و احساس عدم تعادل

· خستگی زیاد واحساس کوفتگی

· دل درد وفرد ریختن چیزی در دل ) نوعی احساس عصبی در معده داشتن

· سوءهاضمه

· تهوع

· تکرر ادرار

· اسهال

· مشکلات خواب

· مشکلات جنسی

· زخم معده

· حسایت بیش از حد به صدا

منابع

– استرس و روشهای مقابله، تالیف راپیفر، ترجمه آزاده افروز و منا نقی بیراد.

-مدیران و غلبه بر استرس . نوشته جین کران ول وارد، مترجمان امیررسیدی نیک و عبدالرضا جعفر نقدی.

– فعالیت های آرامش بخش، دکتر رابرت اپستاین.

– روانشناسی عمومی، هیلگارد.

انتهای پیام/

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *